Strategie uzyskiwania optymalnych efektów wysiłków wytrzymałościowych obejmują nie tylko określone metody treningowe, ale także stosowanie różnorodnych strategii żywieniowych i suplementacyjnych.
Wśród produktów żywieniowych wspomagających wydolność sportową najczęściej występują produkty węglowodanowe takie jak żele energetyczne, napoje czy batoniki. Stanowią one podstawę odżywiania w trakcie wielogodzinnych zmagań sportowych. Wśród sportowców popularne są również suplementy diety o właściwościach ergogenicznych, jak kofeina, kreatyna, beta-alanina itp., ale także różnego rodzaju preparaty witaminowe.
Badaniem wpływu ostatnich z listy wymienionych produktów naukowcy zajmują się od lat. Wbrew powszechnemu przekonaniu, że stosowanie witamin, a szczególnie antyoksydantów takich jak witamina C czy witamina E, może pomóc w osiągnięciu mistrzostwa sportowego, ich rola nie jest jasna lub przynajmniej jednoznaczna.

Antyoksydanty w sporcie

Antyoksydanty odgrywają ważną rolę dla zdrowia człowieka poprzez neutralizowanie wolnych rodników, które powstają w organizmie w wyniku procesów metabolicznych oraz pod wpływem czynników zewnętrznych takich jak palenie papierosów, spożywanie alkoholu czy ekspozycja na promieniowanie UV. Nasilona produkcja wolnych rodników występuje też w trakcie ekstremalnych wysiłków fizycznych, po części przyczyniając się do zniszczeń struktur wewnątrzmięśniowych.
Antyoksydanty pomagają w zwalczaniu wolnych rodników, ponieważ są w stanie zneutralizować związane z nimi wolne elektrony, dzięki czemu nie są już one zdolne do uszkadzania komórek. W teorii więc witamina C i E mają pomagać w redukcji stresu oksydacyjnego powstałego w wyniku ekstremalnych wysiłków fizycznych. A co za tym idzie mogą osłonić struktury mięśniowe przed zniszczeniem oraz przyśpieszyć regenerację potreningową. W teorii… W praktyce sprawa nie jest taka jasna. W badaniu z udziałem mężczyzn trenujących rekreacyjnie bieganie prof. Ristow wraz z zespołem wykazali, że przyjmowanie 1000 mg witaminy C wraz z 400 IU witaminy E na dzień osłabia adaptacje wysiłkowe płynące z treningu wytrzymałościowego (Ristow et al., 2009). Suplementacja antyoksydantów również osłabiła wywołany treningiem wzrost ekspresji genów związanych z biogenezą mitochondriów. W innym badaniu Braakhuis i in. zaobserwowali, że suplementacja 1000 mg dziennie witaminy C przez 3 tygodnie zmniejszyła potencjalne adaptacje wytrzymałościowe biegaczek (Braakhuis et al., 2014). Oczywiście istnieją badania, które nie wykazały negatywnego wpływu suplementacji antyoksydantów na adaptacje treningowe. Dla przykładu, Yfanti wraz z zespołem nie stwierdzili negatywnych skutków suplementacji 500 mg witaminy C oraz 400 IU na dzień u osób trenujących 5 razy w tygodniu na ergometrze rowerowym (Yfanti et al., 2012).
Sugeruje się, że wyniki badań mogą różnić się ze względu na inny czas przyjmowania suplementacji oraz dawki antyoksydantów (np. Yfanti – 500 mg Witaminy C do śniadania, Morton – 1000 mg witaminy C po 500 mg przed i po treningu (Morton et al., 2009)). Oznacza to, że okołotreningowa suplementacja, dużej ilości antyoksydantów, powinna być odradzana sportowcom ukierunkowanym na wysokie wyniki sportowe.

Podsumowanie

Pomimo iż zarówno antyoksydanty, jak i same witaminy posiadają pozytywny wpływ na zdrowie, to warto wziąć pod uwagę, że mogą sabotować szlifowanie formy sportowej. W przypadku silnej potrzeby ich stosowania duże dawki warto podzielić na porcje i spożywać z dala od jednostek treningowych. Jednocześnie nie istnieją dowody, aby spożywanie produktów naturalnie bogatych w przeciwutleniacze, jak warzywa i owoce, mogły zmniejszać adaptacje zachodzące w konsekwencji wysiłku fizycznego.

Bibliografia:
Braakhuis, A. J., Hopkins, W. G., & Lowe, T. E. (2014). Effects of dietary antioxidants on training and performance in female runners. Https://Doi.Org/10.1080/17461391.2013.785597, 14(2), 160–168. https://doi.org/10.1080/17461391.2013.785597
Morton, J. P., Croft, L., Bartlett, J. D., MacLaren, D. P. M., Reilly, T., Evans, L., McArdle, A., & Drust, B. (2009). Reduced carbohydrate availability does not modulate training-induced heat shock protein adaptations but does upregulate oxidative enzyme activity in human skeletal muscle. Journal of Applied Physiology (Bethesda, Md. : 1985), 106(5), 1513–1521. https://doi.org/10.1152/JAPPLPHYSIOL.00003.2009
Ristow, M., Zarse, K., Oberbach, A., Klöting, N., Birringer, M., Kiehntopf, M., Stumvoll, M., Kahn, C. R., & Blüher, M. (2009). Antioxidants prevent health-promoting effects of physical exercise in humans. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 106(21), 8665–8670. https://doi.org/10.1073/PNAS.0903485106
Yfanti, C., Fischer, C. P., Nielsen, S., Åkerström, T., Nielsen, A. R., Veskoukis, A. S., Kouretas, D., Lykkesfeldt, J., Pilegaard, H., & Pedersen, B. K. (2012). Role of vitamin C and E supplementation on IL-6 in response to training. Journal of Applied Physiology (Bethesda, Md. : 1985), 112(6), 990–1000. https://doi.org/10.1152/JAPPLPHYSIOL.01027.2010